Säʹmmlai tuõttvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio riâššum saaʹmi kuullmõõžžin pueʹđi ouʹdde kueʹhtt historiallaž šõddmõõžž koid komissio raukkmõõžžâst filosofia tohtor Sonja Tanhua (Heʹlsset universitet) raaji čiõlǥtõõzz saaʹmi moštt-teâđ tuärjjan.
Čiõlǥtõõzzâst ǩiõttʼtõõlât suõvvkuõškkneeʹǩǩ, Sompiost tåimmam Aleksi ”Mosku” Hihnavaara tåimmamvueʹjj nuõrtt Lappi vuuʹdest veerjlaž di veeʹrjteʹmes lääʹjjvuåppjen 1910- di 1920-lååǥǥain, di Lappi raajjväärdtõõǥǥ kenraalmajuur Kurt Martti Walleniuuss toimmjummuž. Jeäʹrben ǩiddeed vuämmšummuž Mosku da Walleniuuss saaʹmi årra tuejjuum ”määustemreissu”. Tän eeʹjj 1919 ”määustemreeis” pââʹjest Walleniuuss da lääʹdd sääldatjååʹđteeʹji väʹlddeem joouk serddje rââst nuõrttraaj da tuejjee viõkkvälddsaž vuârntõõzzid saaʹmi seʹst da tuâǥste leʹbe suâlee saaʹmi puõccuid di täi tuõʹlljid da jeeʹres jällmõõžž.
Čiõlǥtõõzzâst ǩiõttʼtõõlât še nc. ”Peäccam teâđai suâleemääʹšš” čiŋlmõõvveeʹl čõõuč 1939 šõddmõõššid. Tun ääiʹj pâʹjjel čueʹtt oummu, õõuʹdmõssân siviilid, vaʹlddeš Peäccam vuuʹdest ǩidd da siʹrddeš Kemi-gåårda leʹbe Ruäʹvnjaʹrǧǧe vuârntõõzz diõtt. Vuârntõõzzi ääiʹj aainâs kueʹhtt oummu kåddje pannčiõlgg åårrmõõžžin. Looppâst tåʹlǩ 15 suuʹdeš teâđai suâlummšest, da puk viârtum oummu mušttle mâŋŋa, što sij leʹjje šõddâm mueʹǩǩuum vuârntõõzzi ääiʹj. Šõddmõõžžâst jeäʹt tun ääiʹj leäkku mainstam ni vooʹps õõlmâsvuõʹtte, da jäämmʼmõõžži di vuârntõõzzi pirr šõddâm jaašk lie čuâvtam kõõččmõõžžid veâl eeʹǩǩlooʹjji ääiʹj mâŋŋa.
Čiõlǥtõõzzâst äuʹǩǩeet ääiʹjab tuʹtǩǩummuž di arkiivaunstõõzzid. Kuhttu šõddmõõžž lie dokumentâʹsttum da tuʹtǩǩuum nuʹt ääiʹjååra ko tuʹtǩǩeei mieʹldd juʹn ääiʹjab, leša saaʹmi vuäinalm da ǩiõččlâsttmõõžž lie õuʹddel tuʹtǩǩummšest âlddsin obbnes kuõđđum åålǥpeälla.
Čiõlǥtõs õlmstââʹttet Riikksuåvtõõzz neʹttseeidain 14.11. čiâss 9:
- Sonja Tanhua: Kostoretkiä ja vakoilua: historiantutkimus kolttasaamelaisten muistitiedon tukena https://urn.fi/URN:ISBN:978-952-383-908-3
Čiõlǥtõs lij vueʹss Säʹmmlai tuõttvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio pååʹđčiõlǥtõõzz rääid. Komissio tuâjjan lij seʹlvvted säʹmmlaid ǩiõččlâʹsttam čårstummuž da assimilaatio di puʹhtted ouʹdde kuånsttaid suåvâdvuõđ raajjmõʹšše alggmeer säʹmmlain da Lääʹddjânnam kõõsk. Teâđ komissio valmstõllum čiõlǥtõõzzin käuʹnnje neʹttseeidainhttps://sdtsk.fi/julkaisut/.
Lââʹssteâđ
Filosofia tohtor Sonja Tanhua
sonja.tanhua(a)helsinki.fi
Saakkeemplaaneei Mira Pohjanrinne
mira.pohjanrinne(a)sdtsk.fi